Cài đặt và sử dụng chương trình, phần mềm vi tính là một công việc cần thiết đối với những người sử dụng máy vi tính. Việc cài đặt chương trình phần mềm khá đơn giản tuy nhiên rất nhiều người chưa biết cách cài đặt hoặc cần phải lựa chọn gì khi cài đặt. Sau đây sẽ là các nguyên tắc chung khi cài đặt chương trình phần mềm vi tính.

Nguyên tắc cài đặt các chương trình trong Windows

Nguyên tắc cài đặt các chương trình trong Windows

 

Các nguồn cài đặt chương trình phần mềm vi tính

Hiện nay chương trình phần mềm thường có các nguồn cài đặt rất đa dạng,  từ các thiết bị lưu trữ như dĩa CD/DVD-ROM, từ ổ dĩa USB, tải về từ một trang Web trên Internet,...

Các gói cài đặt chương trình phần mềm vi tính

Bộ cài đặt chương trình phần mềm

Bộ cài đặt chương trình phần mềm này thường được đặt trong các dĩa CD/DVD-ROM. Trong đó có một tập tin cài đặt thường có tên là setup.exe hoặc install.exe và một hoặc nhiều thư mục, tập tin khác kèm theo để hỗ trợ cho chương trình. Thông thường khi cài đặt bạn chỉ cần đưa dĩa CD/DVD-ROM này vào ổ dĩa thì chương trình cài đặt sẽ tự động chạy - Auto Run.

Tập tin cài đặt chương trình phần mềm

Loại này chỉ có một tập tin duy nhất dùng để cài đặt chương trình. Tập tin này thường sẽ có tên của chương trình và kèm theo mã số phiên bản. Khi muốn cài đặt bạn chỉ cần cho chạy tập tin này là được. 

Bộ cài đặt chương trình phần mềm dạng nén

Tất cả các thư mục và tập tin của chương trình đều được nén vào một tập tin duy nhất bằng một trong các tiện ích nén tập tin thông dụng như WinZip, WinRAR,... Loại này thường được tải về từ Internet, trước khi cài đặt bạn phải giải nén các tập tin trong này ra một thư mục hay ổ dĩa nào đó rồi mới tiến hành cài đặt hoặc sử dụng.

Bộ cài đặt chương trình phần mềm dạng nén tự động thực thi

Toàn bộ các tập tin của chương trình sẽ được đóng gói vào một tập tin duy nhất. Khi cài đặt tập tin này sẽ tự giải nén các tập tin bên trong vào thư mục tạm nào đó và tiến hành cài đặt.

Trong một số trường hợp chương trình phần mềm sẽ có 2 phiên bản dành riêng cho Windows 32-bit và 64-bit. Bạn phải chọn đúng phiên bản dành cho hệ diều hành của mình thì mới sử dụng được.

Hướng dẫn cách xem thông số của máy vi tính và phiên bản hệ điều hành Windows

Các kiểu cài đặt chương trình phần mềm vi tính

Kiểu cài đặt tự động

Thông thường các chương trình phần mềm được cài đặt vào máy bằng cách chạy (Run) tập tin cài đặt, chương trình sẽ tự động tạo thư mục để lưu trữ các tập tin của nó trong thư mục chứa các chương trình đã cài đặt, mặc định là C:\Program Files và đăng ký thông tin vào hệ thống (Registry), tạo các biểu tượng (Shortcut) trong trình đơn Start -> All Programs và trên màn hình Desktop.

Kiểu không cần cài đặt

Một số chương trình chỉ cần sao chép (Copy) các tập tin và thư mục của nó vào ổ dĩa của máy vi tính là đã có thể sử dụng được. Ngoài ra con có một số chương trình phần mềm chạy trực tiếp trên các ổ dĩa CD-ROM, USB,... Đối với các chương trình dạng này, bạn cần phải tự tạo thư mục để chứa nó và tạo thêm biểu tượng trên màn hình Desktop để thuận tiện khi sử dụng.

Xem hướng dẫn cách Tùy biến các biểu tượng trên Desktop của Windows XP

Nguyên tắc cài đặt các chương trình trong Windows

  • Khi cho đĩa CD/DVD-ROM có chứa chương trình phần mềm vào ổ dĩa, tập tin cài đặt sẽ tự động chạy.
  • Nếu tập tin cài đặt không tự động chạy do đã tắt chức năng AutoRun của ổ dĩa CD/DVD-ROM thì bạn có thể chạy tập tin cài đặt có tên là setup.exe hoặc install.exe name trên dĩa CD/DVD-ROM
  • Chương trình cài đặt có thể sẽ xuất hiện hộp thoại cho phép bạn chọn ngôn ngữ hiển thị, bạn có thể chọn ngôn ngữ mình thích và nhấn OK để chọn.
  • Tiếp theo thông thường sẽ xuất hiện hộp thoại License Agreement yêu cầu bạn chấp nhận các điều kiện về bản quyền tác giả và sử dụng chương trình, bạn phải đánh dấu chọn I accept the Agreement để đồng ý thì mới có thể tiếp tục cài đặt. Nếu bạn không chọn hoặc chọn I do not accept the Agreement thì nút cài đặt sẽ không hiện lên và bạn không thể tiếp tục cài đặt chương trình.

Chọn I accept the Agreement để đồng ý

Chọn I accept the Agreement để đồng ý

  • Các nút Next là tiếp tục cài đặt, Back là quay trở lại phần cài đặt trước đó để chỉnh sửa lại các thông số ở phần trước, Cancel là hủy bỏ không tiếp tục cài đặt nữa.
  • Hộp thoại Select Destination Location là phần chọn nơi muốn đặt chương trình đang cài đặt này, thông thường chương trình sẽ được đặt trong thư mục chứa các chương trình đã cài đặt, mặc định là Program Files, tuy nhiên nếu muốn bạn có thể thay đổi tên và vị trí khác bằng cách nhấn nút Browse và chỉ đến vị trí khác.

Mặc định chương trình sẽ được đặt trong thư mục Program Files

Mặc định chương trình sẽ được đặt trong thư mục Program Files

  • Một số chương trình sẽ có phần lựa chọn các thông số cài đặt như Typical - Cài đặt bình thường, Full - cài đặt toàn bộ, Compact - Chỉ cài đặt một ít thành phần cần thiết để sử dụng, Custom - Lựa chọn cài đặt theo ý của bạn. Nếu chọn Custom sẽ xuất hiện thêm các thông số khác để cho bạn thay đổi hoặc lựa chọn thêm.

Lựa chọn các thông số cài đặt

Lựa chọn các thông số cài đặt

  • Phần Select Start Menu Folder cho phép bạn lựa chọn nơi đặt các biểu tượng (Shortcut Icon) của chương trình, thông thường các biểu tượng này sẽ được đặt trong Menu Start -> All Programs -> Thư mục tên chương trình. Nếu không muốn tạo Start Menu Folder bạn có thể chọn Don't create a Start Menu Folder.

Đặt trong Menu Start - All Programs

Đặt trong Menu Start - All Programs

  • Hộp thoại cho phép lựa chọn đặt các biểu tượng (Shortcut Icon) của chương trình trên màn hình Desktop và Quick Launch (nằm trên thanh Taskbar, phía dưới màn hình), nếu muốn bạn có thể đánh dấu chọn hoặc không chọn. Tuy nhiên thông thường bạn nên chọn Create desktop icons để tạo một biểu tượng của chương trình trên nền màn hình Desktop để dễ sứ dụng.

Đặt các biểu tượng (Shortcut Icon) của chương trình trên Desktop

Đặt các biểu tượng (Shortcut Icon) của chương trình trên Desktop

  • Đối với các chương trình có yêu cầu nhập các số Serial hoặc CD Key thì bạn phải nhập đầy đủ và đúng thì chương trình mới cho phép cài đặt hoặc sử dụng. Một số chương trình cho phép dùng thử (Trial) với thời gian và các chức năng bị hạn chế.

Nhập các số Serial hoặc CD Key

Nhập các số Serial hoặc CD Key

  • Thông thường ở lần chạy đầu tiên sẽ xuất hiện các hộp thoại thông báo, hướng dẫn... bạn có thể xem các gợi ý và cách sử dụng chương trình hoặc bỏ qua tùy ý.

Tùy theo chương trình phần mềm mà các bước cài đặt có thể khác nhau nhưng nguyên tắc chung đều tương tự.

Cách gỡ bỏ chương trình phần mềm trong Windows

Nếu không muốn sử dụng chương trình phần mềm nào nữa thì bạn có thể gỡ bỏ (Uninstall) nó ra khỏi hệ thống bằng một trong 2 cách sau:

Gỡ bỏ chương trình bằng lệnh Uninstall của chương trình phần mềm

Muốn gỡ bỏ chương trình phần mềm bạn hãy truy cập vào Start Menu -> All Programs -> thư mục của chương trình. Sau đó bạn hãy nhấn vào biểu tượng có tên là Uninstall hoặc Remove và tiến hành theo các bước gỡ bỏ của chương trình phần mềm.

Gỡ bỏ chương trình bằng chức năng Add or Remove Program của Windows

Muốn gỡ bỏ chương trình phần mềm bạn hãy truy cập vào Start Menu -> Control Panel của Windows. Trong cửa sổ Control Panel bạn hãy tìm và mở chức năng Add or Remove Program hoặc Programs and Features sau đó chọn chương trình phần mềm muốn gỡ bỏ và nhấn vào nút Remove (Change/Remove) hoặc Uninstall.

Add or Removve Program

Add or Removve Program